تومور نخاعی چیست و چگونه درمان می‌شود؟

گاهی بدن پیش از آن‌که فریاد بزند، نجوا می‌کند؛ دردهای مداوم کمر، احساس گزگز در دست و پا، ضعف بی‌دلیل یا اختلال در تعادل می‌توانند نشانه‌هایی باشند که نباید نادیده گرفته شوند. تومور نخاعی از جمله بیماری‌هایی است که آرام و بی‌سر و صدا آغاز می شود، اما با پیشرفت خود بر حرکت، حس و حتی عملکرد اندام‌های حیاتی تأثیر می گذارد. بسیاری از افراد تصور می‌کنند هر کمردردی طبیعی است، اما چه زمانی این درد می‌تواند هشداری جدی باشد؟ چه تفاوتی بین یک مشکل ساده عضلانی و یک توده در نخاع وجود دارد؟ در این مقاله به‌صورت جامع و قابل فهم بررسی می‌کنیم تومور نخاعی دقیقاً چیست، چه علائمی دارد، چگونه تشخیص داده می‌شود و چه روش‌های درمانی برای آن وجود دارد.

 

تومور نخاع چیست؟

تومور نخاعی به رشد غیرطبیعی بافت در داخل نخاع یا اطراف آن گفته می شود. این تومورها ممکن است در خود نخاع، در پوشش های اطراف نخاع یا در فضای بیرونی آن ایجاد شوند. از نظر منشا، تومورهای نخاعی به دو دسته اولیه (شروع شده از بافت های خود نخاع یا اطراف آن) و ثانویه (متاستاز از سایر اندام ها مانند ریه یا پستان) تقسیم می شوند. حتی تومورهای خوش خیم نیز ممکن است به دلیل فشار بر نخاع باعث درد، ضعف یا اختلال حرکتی شوند.

جهت رزرو وقت مشاوره از دکتر جهانبخشی فرم تماس زیر را پر کنید:

علائم و نشانه های تومور نخاعی

علائم تومور نخاعی بسته به محل رشد تومور، سرعت بزرگ شدن آن و میزان فشاری که بر نخاع یا ریشه های عصبی وارد می کند، متفاوت است. برخی بیماران در ابتدا فقط درد خفیف دارند، اما به مرور زمان با پیشرفت تومور، علائم عصبی آشکارتر می شود. نکته مهم این است که بسیاری از علائم در مراحل اولیه مبهم و مشابه مشکلات ساده ستون فقرات هستند، به همین دلیل تشخیص زودهنگام بسیار اهمیت دارد. بخش زیادی از علائم بصورت زیر است:

• درد شدید در ناحیه کمر که ممکن است به صورت درد لحظه ای و یا درد مزمن حس شود.
• ضعف عضلات در اندام‌ها، به ویژه در پاها و دست‌ها.
• تغییرات در حس و احساسات، مانند سوزش، احساس مورمورشدن، یا کاهش حس.
• مشکلات در راه رفتن، عدم تعادل، یا ناتوانی در کنترل برخی حرکات مانند خم شدن.
• عدم کنترل ادراکات مثانه و روده.
• علائم معمولاً درهنگام فعالیت و تحرکات بدنی تشدید می‌شوند.
• مشکلات در حافظه، تمرکز، یا اختلالات شناختی.
• سردی یا گرمی بیش از حد، عرق‌سوزی، یا اختلالات در تنظیم فشار خون.

 

انواع تومورهای نخاعی

تومورهای نخاعی بر اساس محل قرارگیری و نحوه رشد به چند گروه اصلی تقسیم می شوند. شناخت این دسته ها به بیمار کمک می کند بهتر متوجه شود که چرا علائم افراد با هم متفاوت است و چرا هر نوع تومور ممکن است درمان خاص خود را داشته باشد. در ادامه انواع رایج این تومورها را خدمت شما عزیزان معرفی خواهیم کرد.

نوع تومور	محل قرارگیری	رشد رایج	مثال ها
داخل نخاع	داخل بافت نخاع	معمولا آهسته	آستروسیتوم، همانژیوبلاستوما
اینترادورال اکسترمدولاری	داخل دورا، خارج نخاع	آهسته	شوانوما، مننژیوم
اپیدورال	بیرون دورا	متغیر، گاهی سریع	تومورهای متاستاتیک

تومورهای داخل نخاع

این تومورها داخل بافت اصلی نخاع رشد می کنند و به همین دلیل ممکن است به مرور زمان روی حس، حرکت و عملکرد عصب ها تاثیر بگذارند. رشد این تومورها معمولا آهسته است اما به دلیل فشار مستقیم روی نخاع، می توانند باعث بی حسی، ضعف اندام ها و مشکلات تعادلی شوند. آستروسیتوم و همانژیوبلاستوما نمونه های رایج این گروه هستند و معمولا علائم آنها به شکل تدریجی ظاهر می شود.

تومورهای کنار نخاع (اینترادورال اکسترمدولاری)

این تومورها داخل پرده دورا قرار دارند اما وارد بافت نخاع نمی شوند. به همین دلیل اغلب دیرتر باعث آسیب مستقیم می شوند، اما با افزایش حجم شان می توانند به نخاع فشار وارد کنند و علائم عصبی ایجاد کنند. مننژیوم و شوانوما از شایع ترین تومورهای این دسته اند و بیشتر در بزرگسالان دیده می شوند. رشد آهسته و قابل پیش بینی این تومورها باعث می شود در بسیاری موارد امکان جراحی موفق وجود داشته باشد.

تومورهای خارج پرده دورا (اپیدورال)

این تومورها در خارج از پرده دورا و معمولا در فضای اپیدورال شکل می گیرند. بخش زیادی از تومورهای متاستاتیک که از اندام های دیگر وارد ستون فقرات می شوند در همین ناحیه قرار می گیرند. این تومورها ممکن است رشد سریع تری داشته باشند و به دلیل فشار ناگهانی بر نخاع، درد شدید، ضعف پاها یا مشکلات حرکتی ایجاد کنند. تشخیص به موقع در این گروه اهمیت زیادی دارد زیرا فشار طولانی مدت می تواند باعث آسیب عصبی شود.

تومور نخاع چگونه تشخیص داده می شود؟

تشخیص تومور نخاعی زمانی اهمیت پیدا می کند که بیمار دچار دردهای مداوم، ضعف اندام ها یا علائم عصبی باشد که به مرور زمان تشدید می شوند. از آنجایی که بسیاری از این علائم می توانند شبیه مشکلات ساده ستون فقرات باشند، استفاده از روش های دقیق تصویربرداری برای تشخیص ضروری است. پزشک ابتدا با معاینه عصبی و بررسی سابقه بیمار، احتمال درگیری نخاع را ارزیابی می کند و سپس برای تشخیص قطعی از روش های تصویربرداری پیشرفته استفاده می شود.

1. بهترین متخصص مغز و اعصاب ابتدا سوابق پزشکی و علائم شما را مورد بررسی قرار می‌دهد و معاینه فیزیکی را برای یافتن نشانه‌های مربوط به سرطان نخاع مانند بزرگی غده لنفاوی، تورم‌های استخوانی، یا علائم دیگر انجام می‌دهد.
2. سپس با گرفتن آزمایش خون که شامل احتساب کل سلول‌های خون، شمارش سلول‌های سفید، سلول‌های قرمز، و پلاکت ها است، افزایش غیرطبیعی تعداد سلول‌های سفید خون (لوکوسیتوز) ممکن است یک نشانه باشد.
3. در صورت لزوم، پزشک ممکن است بیوپسی از استخوان یا نخاع شما انجام دهد تا نمونه‌ای از بافت شما را در زیر میکروسکوپ مورد بررسی قرار دهد تا سلول‌های سرطانی شناسایی شوند.
4. این مورد شامل انجام اسکن از اسکلت استخوان ها (سنگین‌ترین اسکن استخوان)، MRI (تصویربرداری مغناطیسی)، یا CT اسکن (توموگرافی کامپیوتری) است که با استفاده از آن‌ها می‌توان ساختمان استخوان‌ها و نخاع را با دقت بالا مشاهده کرد.
5. ازآزمایش‌های مولکولی مانند تحلیل ژنتیکی و اندازه‌گیری سطح پروتئین‌ها (آلفا فتوپروتئین) برای تشخیص دقیق‌تر سرطان نخاع استفاده می‌شود.

چگونه می توان تومور نخاع را درمان کرد؟

درمان تومور نخاعی مانند تومور مغزی بسته به نوع تومور، محل رشد آن، سرعت پیشرفت و علائمی که ایجاد کرده متفاوت است. برخی تومورها نیاز به جراحی فوری دارند، برخی با رادیوتراپی یا دارو کنترل می شوند و بعضی از آنها فقط تحت نظر قرار می گیرند. انتخاب بهترین روش درمان باید توسط متخصص مغز و اعصاب انجام شود تا هم احتمال آسیب عصبی کاهش یابد و هم شانس بهبودی بیشتر شود.

جراحی

جراحی اصلی‌ترین راهکار برای برداشتن توده و کاهش فشار از روی نخاع است. هدف جراح، خارج کردن کامل تومور و حفظ حداکثری عملکرد عصبی بیمار است. با پیشرفت تکنیک‌های میکروسکوپی و استفاده از ابزارهای دقیق، امکان دسترسی ایمن‌تر به ناحیه درگیر فراهم شده است.
در تومورهای خوش‌خیم، برداشتن کامل توده می‌تواند به بهبود چشمگیر علائم مانند درد، ضعف اندام‌ها و اختلال حرکتی منجر شود. هرچه فشار از روی نخاع سریع‌تر برداشته شود، شانس حفظ عملکرد طبیعی بیشتر خواهد بود.

پرتو درمانی یا رادیوتراپی

پرتودرمانی با هدف کنترل رشد سلول‌های توموری انجام می‌شود. در شرایطی که توده به‌طور کامل قابل برداشت نباشد یا سلول‌های سرطانی ماهیت تهاجمی داشته باشند، اشعه با دقت بالا روی بافت هدف متمرکز می‌شود.
این روش به کوچک شدن توده و جلوگیری از پیشرفت آن کمک می‌کند و نقش مهمی در جلوگیری از آسیب بیشتر به بافت عصبی دارد. فناوری‌های پیشرفته پرتودرمانی امکان هدف‌گیری دقیق‌تر و حفاظت بهتر از بافت سالم اطراف نخاع را فراهم کرده‌اند.

شیمی‌درمانی

شیمی‌درمانی با استفاده از داروهای ضدسرطان، رشد و تکثیر سلول‌های غیرطبیعی را مهار می‌کند. این روش بیشتر در تومورهای بدخیم یا مواردی که منشاء توده از سایر اندام‌ها به نخاع گسترش یافته باشد کاربرد دارد.
داروها از طریق خون به سلول‌های توموری می‌رسند و چرخه تقسیم آن‌ها را مختل می‌کنند. برنامه درمانی بر اساس نوع بافت‌شناسی تومور و شرایط جسمی بیمار تنظیم می‌شود تا اثربخشی درمان به حداکثر برسد.

درمان هدفمند و توانبخشی

در برخی موارد، درمان‌های هدفمند بر اساس ویژگی‌های مولکولی تومور طراحی می‌شوند. این داروها مسیرهای خاص رشد سلول‌های سرطانی را مهار می‌کنند و تمرکز آن‌ها روی سلول‌های بیمار است.
پس از کنترل یا برداشتن تومور، مرحله توانبخشی اهمیت بالایی دارد. فیزیوتراپی، کاردرمانی و تمرینات تخصصی به بازیابی قدرت عضلانی، تعادل و مهارت‌های حرکتی کمک می‌کنند. بازتوانی مناسب می‌تواند زندگی فرد را به شکل قابل توجهی ارتقا دهد.

درمان هورمونی

در برخی تومورها که رشد آن‌ها تحت تأثیر هورمون‌های بدن قرار دارد، درمان هورمونی به‌عنوان بخشی از برنامه درمانی در نظر گرفته می‌شود. این رویکرد بیشتر در تومورهایی کاربرد دارد که منشاء آن‌ها از اندام‌هایی مانند پستان یا پروستات بوده و به ستون فقرات یا نخاع گسترش یافته‌اند. در چنین شرایطی، کنترل سطح هورمون‌ها می‌تواند روند رشد سلول‌های توموری را مهار کند.

جراحی تومور نخاعی چگونه انجام می شود؟

جراحی تومور نخاعی یک روند پیچیده و حساس است که به طور دقیق توسط یک تیم پزشکی متخصص انجام می‌شود.

• در ابتدا، دکتر امین جهانبخشی، بر اساس تصاویر تشخیصی نخاع شما، محل و اندازه تومور را مشخص می‌کند. قبل از عمل، بیمار به بخش آماده‌سازی منتقل می‌شود و تحت تأثیر بیهوشی کامل قرار میگیرد.
• سپس، ایشان با استفاده از ابزارهای جراحی دقیق به منطقه تومور دسترسی پیدا می‌کند. این جراحی به منظور حذف یا کاهش حجم تومور کمر به‌طوری که عملکرد نخاع حفظ شود انجام میشود. پس از عمل، بیمار به بخش مراقبت‌های ویژه منتقل شده و تحت نظر مستمر پزشکان قرار می‌گیرد.
• پس از ترخیص از بیمارستان، بیمار باید جلسات پیگیری را با پزشک معالج خود ادامه دهد. ممکن است بیمار به آزمایش‌های تصویری دوره‌ای مانند MRI برای ارزیابی پیشرفت وضعیت و در صورت لزوم، درمان‌های تکمیلی داشته باشد. جزئیات این جراحی توسط پزشک متخصص قبل از عمل به شما شرح داده خواهد شد.​

زمانی که جراحی ضروری است:

• وقتی تومور باعث ضعف یا بی حسی پیشرونده شده باشد
• زمانی که تومور در حال فشردن نخاع یا ریشه های عصبی باشد
• وقتی تومور خوش خیم اما بزرگ باشد و احتمال آسیب عصبی ایجاد کند
• وقتی نمونه برداری برای تشخیص قطعی لازم باشد

مراقبت‌های پس از درمان تومور نخاعی

پایان جراحی یا سایر روش‌های درمانی، پایان مسیر درمان نیست. مرحله مراقبت‌های پس از درمان نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ عملکرد عصبی، جلوگیری از عود بیماری و بازگشت بیمار به زندگی عادی دارد. برنامه مراقبتی بر اساس نوع تومور، روش درمان انجام‌شده و وضعیت عصبی فرد تنظیم می‌شود و نیازمند پیگیری منظم و دقیق است.

فیزیوتراپی و توانبخشی

پس از برداشتن یا کنترل تومور، برخی بیماران با ضعف عضلانی، کاهش تعادل یا محدودیت حرکتی روبه‌رو هستند. فیزیوتراپی با تمرین‌های تخصصی به تقویت عضلات، بهبود هماهنگی عصبی-عضلانی و افزایش دامنه حرکتی کمک می‌کند. کاردرمانی نیز مهارت‌های روزمره مانند راه رفتن، نشستن، بلند شدن و انجام فعالیت‌های شخصی را تقویت می‌کند. در مواردی که درگیری عصبی گسترده‌تر بوده، برنامه توانبخشی به‌صورت مرحله‌ای و هدفمند اجرا می‌شود تا استقلال فرد به حداکثر برسد.

پیگیری‌های تصویربرداری

پس از درمان، انجام MRI دوره‌ای برای ارزیابی وضعیت نخاع ضروری است زیرا این بررسی‌ها به پزشک کمک می‌کند هرگونه تغییر در محل جراحی یا بازگشت توده را در مراحل اولیه شناسایی کند. زمان‌بندی تصویربرداری بر اساس نوع تومور و نتیجه پاتولوژی تعیین می‌شود و در سال‌های ابتدایی، فواصل بررسی کوتاه‌تر است و با تثبیت شرایط، فاصله بین ارزیابی‌ها افزایش می‌یابد. درواقع پیگیری منظم، بخش جدایی‌ناپذیر کنترل طولانی‌مدت بیماری است و از بروز آسیب‌های پیش‌رونده عصبی جلوگیری می‌کند.

آیا تومور نخاع کشنده است؟

تومور نخاع می‌ تواند کشنده باشد ، به‌ ویژه اگر بدخیم بوده و به بافت‌ های اطراف گسترش یابد. فشار بر نخاع ممکن است باعث فلج ، درد شدید یا اختلال در عملکرد اندام‌ ها شود. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب از جمله جراحی ، پرتو‌درمانی یا شیمی‌ درمانی نقش حیاتی در بهبود بیمار دارند. در موارد خوش‌ خیم ، امکان کنترل یا حذف کامل تومور وجود دارد. شدت بیماری به نوع تومور، محل آن و سرعت رشد بستگی دارد.

سخن پایانی

تومور نخاعی یکی از بیماری‌هایی است که اگرچه همیشه بدخیم نیست، اما به دلیل قرار گرفتن در ناحیه‌ای بسیار حساس می‌تواند علائم جدی و پیش‌رونده ایجاد کند. درد مداوم، بی‌حسی، ضعف عضلانی و اختلال در راه رفتن از مهم‌ترین نشانه‌هایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. تشخیص زودهنگام از طریق MRI و ارزیابی دقیق توسط متخصص مغز و اعصاب می‌تواند از آسیب‌های عصبی جلوگیری کرده و شانس درمان موفق را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.

سوالات متداول